Dyrektor sądu jako organ i menedżer w sądzie – czy sądy będą zarządzane lepiej ?

Od 1 stycznia 2013 r. obowiązuje część przepisów zmiany ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw z dnia 18 sierpnia 2011 r. (Dz.U. 2011, Nr 203, poz. 1192). Znaczna większość przepisów tej zmiany zaczęła obowiązywać już 28 marca 2012 r. Przepisy wchodzące od Nowego Roku wprowadziły do polskiego systemu wymiaru sprawiedliwości między innymi menadżerski model zarządzania w sądownictwie.

Organami sądów od teraz są:

– w sądzie rejonowym – prezes sądu i dyrektor sądu. Z tym, że dyrektora sądu powołuje się w sądzie rejonowym, w którym jest co najmniej piętnaście stanowisk sędziowskich. Jeżeli przemawiają za tym szczególne względy, Minister Sprawiedliwości może powołać dyrektora sądu w sądzie rejonowym, w którym jest co najmniej dziesięć stanowisk sędziowskich. W sądach rejonowych, w których nie powołano dyrektora sądu, zadania dyrektora sądu będą wykonywać dyrektorzy przełożonych sądów okręgowych;
– w sądzie okręgowym – prezes sądu, kolegium sądu i dyrektor sądu,
– w sądzie apelacyjnym – prezes sądu, kolegium sądu i dyrektor sądu.

Dyrektor sądu będzie posiadał kompetencje w dziedzinie zarządzania i finansów oraz będzie ponosił odpowiedzialność za zapewnienie i sprawne funkcjonowanie infrastruktury sądu oraz efektywne zarządzanie zasobami personelu pomocniczego, a więc odpowiedzialność za zapewnienie sędziom warunków umożliwiających sprawne wykonywanie przez nich pracy.

Na prezesach sądów będzie natomiast spoczywać odpowiedzialność za zapewnienie, poprzez właściwe kierowanie pracą sędziów, referendarzy sądowych i asystentów sędziów, jakości podstawowej działalności sądu – a więc przede wszystkim sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Odciążenie prezesów sądów od obowiązków administracyjnych, umożliwi im skoncentrowanie się na kierowaniu podstawową działalnością sądu, a więc tzw. działalnością orzeczniczą i pracą z sędziami, a także pozostałą kadrą szeroko pojętego pionu orzeczniczego.

System oddzielenia sfery zarządzania tzw. administracyjnym zapleczem sądu od sfery kierowania pracą sędziów funkcjonuje w wielu krajach europejskich (np. Holandia, Portugalia) i jest zgodny z postulowaną przez Radę Europy tendencją do odchodzenia od tradycyjnego modelu zarządzania wymiarem sprawiedliwości w kierunku modelu menadżerskiego (Zalecenie nr R(95)12 Rady Europy, dotyczące zarządzania wymiarem sprawiedliwości w sprawach karnych).

Działalność administracyjna sądów w zakresie zadań powierzonych dyrektorowi sądu poddana została nadzorowi Ministra Sprawiedliwości, który będzie go sprawował na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Wykonywanie przez Ministra Sprawiedliwości zwierzchniego nadzoru w tym zakresie nie powinno wzbudzać wątpliwości ustrojowych i nie wymaga szczegółowej regulacji ustawowej, gdyż w żaden sposób nie wkracza w czynności bezpośrednio związane z zarządzaniem procesem orzekania, czy tokiem postępowania sądowego. Przedmiotem działań nadzorczych Ministra Sprawiedliwości w tym zakresie będą bowiem wyłącznie czynności dyrektorów sądów i podległych im służb urzędniczych, które polegać mają na zapewnieniu odpowiednich, organizacyjno-technicznych warunków funkcjonowania sądu i wykonywania przez sąd podstawowych zadań. Niemniej w zakresie realizacji podstawowych zadań sądu, prezesowi sądu pozostawiono pełnienie wszystkich funkcji kierowniczych: planowania, organizowania, motywowania, informowania i kontrolowania. Prezes sądu jest też zwierzchnikiem służbowym dyrektora sądu (z drobnym zastrzeżeniem w ustawie) i wykonuje w stosunku do dyrektora sądu czynności z zakresu prawa pracy, z wyjątkiem czynności zastrzeżonych dla Ministra Sprawiedliwości oraz co najmniej raz w roku określa potrzeby sądu konieczne dla zapewnienia warunków prawidłowego funkcjonowania i sprawnego wykonywania przez sąd zadań.

Dyrektora sądu zatrudnia się na podstawie powołania. Powołuje go Minister Sprawiedliwości na wniosek prezesa danego sądu. Prezes danego sądu przedstawia Ministrowi Sprawiedliwości kandydata do objęcia stanowiska, który został wyłoniony w drodze konkursu na pierwszym miejscu według kolejności. W przypadku odmowy powołania na stanowisko dyrektora sądu wskazanego kandydata Minister Sprawiedliwości wyznacza, spośród pracowników sądu, osobę pełniącą obowiązki dyrektora sądu do czasu jego powołania, natomiast prezes sądu może złożyć wniosek o powołanie na stanowisko dyrektora sądu wyłonionego w drodze konkursu kandydata z kolejnego miejsca albo ponownie zarządzić konkurs. Ponadto Minister Sprawiedliwości może powołać zastępcę dyrektora sądu, jeżeli przemawiają za tym szczególne względy, w tym wielkość sądu i rozmiar jego zadań. Jeżeli nie powołano zastępcy dyrektora sądu, dyrektor sądu, po uzyskaniu zgody Ministra Sprawiedliwości, wyznacza spośród pracowników sądu osobę upoważnioną do wykonywania zadań dyrektora sądu w określonym czasie i zakresie.

Z dniem 1 stycznia 2013 r. kierownicy finansowi sądów rejonowych, liczących w tym dniu co najmniej piętnaście stanowisk sędziowskich, stają się dyrektorami sądów w rozumieniu ustawy. Natomiast stosunki pracy osób powołanych na podstawie dotychczasowych przepisów na stanowiska kierowników finansowych sądów rejonowych, liczących w dniu 1 stycznia 2013 r. mniej niż piętnaście stanowisk sędziowskich, wygasają z dniem 31 marca 2013 r., chyba że wcześniej zostały rozwiązane lub wygasły. Do tego czasu pozostają w mocy dotychczasowe warunki wynagradzania tych osób.

Zmieniła się także ustawa o pracownikach sądów i prokuratury, która zmienia w niektórych kwestiach nazewnictwo z prezesa sądu na dyrektora sądu, a także mówi o tym, że w sądach wojskowych przez dyrektora sądu należy rozumieć prezesa sądu.

Łukasz Mizera – radca prawny

Częściowe źródło: www.ms.gov.pl