Oskarżony w postępowaniu karnym.

Oskarżony to osoba, przeciwko której wniesiony został do sądu akt oskarżenia – wniosek o wymierzenie kary za czyn niezgodny z prawem. Za osobę oskarżoną uważa się także człowieka, w stosunku do którego prokurator złożył wniosek o warunkowe umorzenie postępowania. Dopóki wina nie zostanie udowodniona prawomocnym wyrokiem – oskarżony jest osobą niewinną. W chwili, gdy za winą przemawiają niejednoznaczne przesłanki i nie da się jej bezspornie udowodnić, wyrok rozstrzygnięty jest na korzyść osoby oskarżonej. Oskarżonemu, jak każdemu obywatelowi Państwa Polskiego przysługują zarówno prawa jak i obowiązki.

Najważniejsze uprawnienia osoby oskarżonej przedstawiają się w sposób następujący:

  • Przede wszystkim ma on prawo uzyskania jasnych informacji dotyczących wniesienia przeciwko niego aktu oskarżenia – musi on być świadomy iż toczy się przeciwko niemu postępowanie karne.
  • Reakcją oskarżonego może być odpowiedź na wniesiony przeciwko niemu na wniosek.
  • Ponadto, przysługuje mu prawo składania wyjaśnień, może jednak odmówić ich składania bądź odpowiedzi, na poszczególne pytania – bez podawania powodów.
  • Jeśli istnieje blokada językowa – oskarżony nie włada w wystarczający sposób językiem polskim – przysługuje mu prawo skorzystania z usług tłumacza.
  • Oskarżony ma prawo do posiadania obrońcy – osoby, która będzie reprezentowała go w sądzie – adwokata lub radcy prawnego.
  • Dodatkowo może się on ubiegać o o wyłączenie ze składu orzekającego jego członka oraz o wyłączenie oskarżyciela ze składu orzekającego.
  • Może on także składać wnioski dowodowe oraz wnioski o odroczenie rozprawy.
  • Jest on uprawniony domagania się wyłączenia jawności rozprawy, a także uzyskania odpłatnie kserokopii dokumentów z akt sprawy.
  • Przysługuje mu prawo do apelacji.

Oskarżony jest zobowiązany do:

  • Poddania się oględzinom zewnętrznym ciała oraz innym badaniom (pobieranie odcisków palców, wykonywanie zdjęć identyfikacyjnych, poddanie osoby oskarżonej koniecznym badaniom psychologicznym i psychiatrycznym).
  • Ponadto, osoba oskarżona, jeśli przebywa na wolności spoczywa na niej obowiązek stawiennictwa na każde wezwanie w toku postępowania karnego oraz obowiązek zawiadomienia o każdej zmianie miejsca zamieszkania lub pobytu trwającego dłużej niż 7 dni.

Nieusprawiedliwione niestawiennictwo może być powodem zastosowania przymusu wobec oskarżonego, celem sprowadzenia go na rozprawę.