Przestępstwo bójki i pobicia

Polskie ustawodawstwo karne w sposób szczególny chroni życie i zdrowie każdego człowieka. Ochronie tych dóbr został poświęcony rozdział XIX części szczególnej polskiej ustawy karnej. Regulacje zawarte są zwłaszcza w przepisach art. 158 i 159 kk. Klasyfikacja bójki i pobicia w systemie prawa to: występki z działania, skutkowe, naruszające dobra prawem chronione, umyślne, indywidualne, ścigane z urzędu jak i na wniosek poszkodowanego. Nie są to czyny chuligańskie.
Bójka i pobicie stosowane są w ustawie jako alternatywy, przy czym charakteryzują się one odmiennymi cechami.
Bójką w rozumieniu prawa karnego jest starcie fizyczne pomiędzy co najmniej trzema osobami, z których każda jednocześnie atakuje i broni się. Zajście zawiera poważny ładunek przemocy stwarzający niebezpieczeństwo utraty życia człowieka lub wystąpienia ciężkiego bądź średniego uszczerbku na zdrowiu. Nie jest bójką starcie dwóch osób. Ich zachowanie może natomiast stanowić inne przestępstwo, jak np. naruszenie nietykalności cielesnej, spowodowanie uszczerbku na zdrowiu, narażenie człowieka na niebezpieczeństwo, a nawet zabójstwo. Sprawstwo w przypadku bójki jest rozumiane szeroko, sprawcą nie jest tylko osoba zadająca ciosy, jest nią także osoba czynnie nie uczestnicząca w zdarzeniu, a zachęcająca innych do walki i do uczestnictwa w zdarzeniu, samą pozostając bierną (podżegacz). Do takiej interpretacji przychyla się Sąd Najwyższy.
Pobicie zaś jest rozumiane jako napaść fizyczna co najmniej dwóch osób na jedną, przy czym strona atakująca zawsze posiada przewagę liczebną. Charakterystyczną cechą pobicia jest to, że strona atakowana nie dąży aktywnie do starcia, a co najwyżej broni się przed atakiem. Z uwagi na dynamiczny charakter zajścia, pobicie może przekształcić się w bójkę. Podobnie jak bójka, pobicie również zawiera poważny ładunek przemocy stwarzający niebezpieczeństwo utraty życia człowieka lub wystąpienia ciężkiego bądź średniego uszczerbku na zdrowiu. W kwestii sprawstwa występuje analogia z bójką, w tym zdarzeniu również jest rozumiane szeroko.
W przypadkach bójki jak i pobicia ustawodawca przewidział typy kwalifikowane zaostrzające odpowiedzialność karną. W obu przypadkach użycie niebezpiecznego przedmiotu, jak noża, broni palnej powoduje automatycznie zaostrzenie wymiaru kary do wysokości przewidzanej za dokonanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu poszkodowanego; ratio legis tego przypadku jest czysto racjonalne – użycie w zajściu wyżej wymienionych narzędzi co do zasady powoduje ciężki uszczerbek na zdrowiu, a we wszystkich przypadkach naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Za samo wzięcie udziału w bójce lub pobiciu przewidziano karę w wymiarze pozbawienia wolności do lat 3. W przypadku spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu u poszkodowanego wymiar kary zmienia się na od 6 miesięcy do 8 lat. Jeżeli zaś następstwem bójki lub pobicia jest śmierć człowieka, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do 10 lat.