Skarb Państwa w obrocie cywilnoprawnym

Reprezentacja Skarbu Państwa – każdy organ, który mieni się reprezentantem Skarbu Państwa, musi wskazać podstawę prawną swej reprezentacji np. do zawarcia umowy. Niestety nie zawsze taką podstawę prawną da się znaleźć.

W 1996 r. uchwalono ustawę o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa, w której zawarte jest domniemanie reprezentacji przez ministra Skarbu Państwa. Jeśli nie można znaleźć podstawy reprezentacji, to zawsze reprezentuje minister Skarbu Państwa, chyba że on sam wskaże podstawę prawną reprezentacji. Czasem ta reprezentacja jest przerzucona na organy, które nie znajdują się w strukturze Skarbu Państwa np. starosta (w ustawie o gospodarce nieruchomościami do rozporządzania nieruchomościami Skarbu Państwa uprawniony jest starosta, który nie jest kierownikiem jedn. organ., nie jest funcjonariuszem państwowym). A więc Skarb Państwa nieraz wysługuje się innymi podmiotami i one realizują zadania na rzecz Skarbu Państwa. Agencja Nieruchomości Rolnych też działa w imieniu Skarbu Państwa jako powiernik, a więc Skarb Państwa powierzył tej agencji swoje nieruchomości i ta agencja na jego rzecz realizuje uprawnienia np. nabywanie, zbywanie nieruchomości będąc osobą prawną niezależną od Skarbu Państwa, ale odbywa się to na zasadzie powiernictwa. Występując z roszczeniami przeciwko Skarbowi Państwa należy wskazywać jednostkę organizacyjną, z działalnością której wiąże się dochodzone roszczenie. Należy to w pozwie wykazać. Podlega to weryfikacji przez sąd, może to sąd naprawić.

Jednostki organizacyjne Skarbu Państwa nie mogą między sobą prowadzić sporów sądowych, czyli nie może być sporu między np. Urzędem Wojewódzkim w Katowicach a Ministerstwem Sprawiedliwości. Wtedy byłby to spór Skarbu Państwa ze Skarbem Państwa, a takowego sporu być nie może. W pozwie wskazuje się Skarb Państwa, ale także kierownika jednostki organizacyjnej, z której działalnością jest związane dochodzone roszczenie. Ta ustawa o zasadach wykonywania uprawnień reguluje dalsze kwestie związane z mieniem państwowym m.in. to że państwowe osoby prawne, które są odrębnymi od Skarbu Państwa podmiotami muszą jednak uzyskać zgodę ministra Skarbu Państwa na dokonanie pewnych czynności rozporządzającym, a czasem zobowiązujących rzeczami o wartości powyżej 50 tys. euro. Nieuzyskanie tej zgody pociąga za sobą nieważność tej czynności zawartej bez zgody. Ta ustawa reguluje także dopuszczalność potrącania wierzytelności Skarbu Państwa z własnymi wierzytelnościami skierowanymi do Skarbu Państwa. To potrącenie jest dopuszczalne tylko wtedy, jeśli wierzytelność wobec Skarbu Państwa dotyczy tej samej jednostki organizacyjnej, która ma wierzytelność względem tego podmiotu. Kiedyś można było potrącać z dowolną jednostką organizacyjną. Nie można teraz do tej potrącalności doprowadzić przez obrót wierzytelnościami.