Spółka jawna – charakterystyka ogólna

Spółka jawna uregulowana w art. 22 Kodeksu Spółek Handlowych jest spółką osobową prowadzącą przedsiębiorstwo pod własną firmą, a nie jest inną spółką handlową.
W definicji podstawowe znaczenie ma to, iż spółka prowadzi przedsiębiorstwo pod własna firmą. Spółka jawna jak każda inna spółka osobowa ma jako cel prowadzenie przedsiębiorstwa, czyli działalność gospodarczą charakterze zarobkowym i jest to element niezbędny do utworzenia spółki jawnej. To jest w każdej definicji spółki osobowej, odmiennie niż później będzie w spółkach kapitałowych, bo one już mogą być w każdym celu prawnie dopuszczalne tworzone.
Spółki osobowe są tworzone w celu prowadzenia przedsiębiorstwa i jest to element konstytutywny, podstawowy definicji. Natomiast to, że nie jest ona inną spółką handlową to właściwie w tej definicji oznacza tylko tyle, że spółka jawna jest takim modelowym system spółki osobowej, mianowicie pozostałe spółki osobowe będą miały specyficzne cechy głównie dotyczące odpowiedzialności i zarządzania spółką, natomiast takim typowym modelowym wzorem  jest spółka jawna, przepisy jej dotyczące warto dobrze poznać dlatego, że odnoszą się one zarówna odnoszą do spółki partnerskiej, jak i spółki komandytowej, a  w pewnym zakresie spółki komandytowo – akcyjnej.
Na pierwszy plan wysuwa się charakter prawny tego podmiotu. Spółka jawna jest podmiotem prawa, jest ona jednostką organizacyjną, której ustawa przyznaje zdolność prawną – art. 33 (1 )Kodeksu Cywilnego (KC) (definicja jednostek organizacyjnych)
Art. 33. Osobami prawnymi są Skarb Państwa i jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznają osobowość prawną.
Art. 33(1).  § 1. Do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, stosuje się odpowiednio przepisy o osobach prawnych.

Nie jest to osoba prawna, ponieważ nie posiada takiego przymiotu; żadna ustawa nie mówi, że taki podmiot jak spółka jawna może zostać osobą prawną, niemniej jednak posiada zdolność prawną i tym przepisom ustawy, które tą zdolność prawną nadaje spółce jawnej jak i pozostałym spółkom osobowym jest art. 8 KSH zgodnie z którym:
Art. 8.  § 1. Spółka osobowa może we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana.
§ 2. Spółka osobowa prowadzi przedsiębiorstwo pod własną firmą.


Jednostka organizacyjna posiada zdolność prawną, zdolność do czynności prawnych, zdolność sądową. Z punktu widzenia występowania w obrocie ma ona takie same przymioty jako osoba prawna, tylko osobą prawną nie jest. Jest jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, jest tzw. ułomną osobą prawną, ale jest to bardziej historyczna nazwa, preferowane jest określenie „jednostki organizacyjnej”, bo sama ułomność podpowiada nam, że ten podmiot w jakiś tam sposób nie spełnia wszystkich wymogów, a to nieprawda – jest ona takim samym podmiotem, jak osoba prawna, tylko nią nie jest po prostu.
Oczywiście w związku z tym  spółka jawna jest  przedsiębiorcą jako jednostka organizacyjna i to zarówno na gruncie ustawy kodeks cywilny czy zgodnie z art. 43(1) KC, na gruncie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, na gruncie ustawy o krajowym rejestrze sądowym czy też na gruncie ustawy prawo upadłościowe i naprawcze. A zatem jest jednostką organizacyjną tzw. ułomną osobą prawną posiadającą zdolność prawną, zdolność do czynności prawnych i zdolność sądową.