Zapis windykacyjny

W Kodeksie cywilnym pojawiły się nowe przepisy, umożliwiające zapisanie w testamencie konkretnych przedmiotów, poszczególnym osobom. Przepisy te weszły w życie 23 października 2011 r. zgodnie ze zmianami, które zostały wprowadzone w ustawie 18 marca 2011 r. Zmiany pojawiły się także w innych ustaw (Dz. U. z 2011 r. Nr 85, poz. 458).

Nowelizacje dotyczą wprowadzenia zapisu windykacyjnego, który funkcjonuje obok zwykłego zapisu. Nowe przepisy umożliwiają osobie sporządzającej testament nie tylko przekazanie danej osobie, konkretnych przedmiotów, ale również zapis umożliwiający to by spadkobierca otrzymał dany przedmiot z chwilą otwarcia zapisu windykacyjnego. Jednak to sąd stwierdza nabycie przedmiotu określonego w zapisie windykacyjnym, wymieniając osobę, dla której spadkodawca uczynił zapis windykacyjny, oraz przedmiot tego zapisu. Takie stwierdzenie nabycia następuje, także w wyniku wydania przez sąd postanowienia częściowego.

Do tej pory oświadczenia dotyczące dziedziczenia konkretnych przedmiotów, były traktowanie jako powołanie do spadku. Teraz spadkodawca może przepisać każdy przedmiot należący do niego, innej osobie. Zapisu windykacyjnego można dokonać wyłącznie w testamencie notarialnym. Takie zmiany prawa mają na celu ułatwić i skrócić procesy spadkowe.

Jeśli jednak przedmiot zapisany w testamencie nie należy do spadkodawcy, lub gdy był zobowiązany ten przedmiot oddać, wówczas spadkobierca go nie otrzymuje. Jeżeli osoby uprawnione do zachowku (czyli dzieci, wnuki, prawnuki, rodzice i dziadkowie) zostaną pominięci jako spadkobiercy oraz w zapisie windykacyjnym, spadkobierca jest obowiązany do zapłaty sumy do uzupełnienia sumy zachowku. Jeśli roszczenie tej kwoty od spadkobiercy są niemożliwe, osoba wymieniona w zapisie windykacyjnym, może być zobligowana do wypłacenia kwoty, ale tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem zapisu windykacyjnego. Osoba na której rzecz sporządzony został zapis windykacyjny, wydając przedmiot, który otrzymała w skutek zapisu, jest zwolniona obowiązku zapłaty sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Osoba uprawniona do zachowku, która również jest wymieniona w zapisie windykacyjny ponosi odpowiedzialność względem innych uprawnionych do zachowku osób, jednak do wysokości nadwyżki przekraczającej jej własny zachowek. Roszczenia o jakie osoby uprawnione do zachowku mogą się ubiegać, w świetle nowych przepisów, przedawniają się z upływem pięciu lat od ogłoszenia testamentu.

Spadkodawca przez zapis windykacyjny może, obciążyć konkretną osobę, by wykonała określone w zapisie świadczenia majątkowe na rzecz innej osoby.

Osoba, która otrzymała przedmiot w wyniku zapisu windykacyjnego zostaje obowiązana opłatą podatku. Odbywa się to na podobnych zasadach jak w przypadku dziedziczenia testamentowego, ustawowego czy zapisie zwykłym oraz zachowku. Istnieje jednak różnica między momentem powstania zobowiązania podatkowego w zapisie zwykłym i windykacyjnym. Przy pierwszym z wymienionych obowiązek podatkowy powstaje dopiero z chwilą jego wykonania, z kolei w zapisie windykacyjnym ten obowiązek powstanie z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu, który stwierdza nabycie spadku lub przy wydaniu postanowienia częściowego stwierdzającego nabycie przedmiotu zapisu windykacyjnego lub zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.