Zasada formalnej jawności ksiąg wieczystych cz. I

Art. 2 Ustawy o księgach wieczystych i hipotece stanowi:

Księgi wieczyste są jawne. Nie można zasłaniać się nieznajomością wpisów w księdze wieczystej ani wniosków, o których uczyniono w niej wzmiankę.

Wnioski wpływające do wydziału o wpis są rejestrowane w odpowiednim urządzeniu ewidencyjnym. Nazywa się to dziennikiem ksiąg wieczystych. W każdym innym wydziale nazywa się to repertoriami. Rejestruje się w dzienniku ksiąg wieczystych pod kolejnym wolnym numerem. W wydziale ksiąg wieczystych opatruje się taki dziennik numerem dziennika KW, a w każdym innym wydziale opatruje się sygnaturą. Taki wniosek, który wpływa niezwłocznie powinien być zarejestrowany i niezwłocznie powinna być uczyniona wzmianka o nim w księdze wieczystej (numer, pod którym został zarejestrowany). Zamieszcza się to w odpowiednim łamie odpowiedniego działu księgi wieczystej, zależy czego będzie dotyczył np. zmiany właściciela – dział II, wpisu hipoteki – dział IV. Wpis wzmianki to nie orzeczenie, to czynność techniczna, ma charakter adnotacji. Ma znaczenie przy rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych.
Księgi są jawne, co znaczy, że każdy ma prawo przeglądania każdej księgi wieczystej i nie trzeba mieć żadnego interesu. Trzeba znać po prostu numer księgi wieczystej, którą chcemy przejrzeć.

Od lipca 2010 r. wszystkie księgi prowadzone w systemie informatycznym zostały udostępnione publicznie w bazie danych na stronie internetowej. Po adresie nieruchomości w wydziale tradycyjnym ksiąg wieczystych nie ustali się numeru tej księgi, trzeba przejść do wydziału geodezyjnego. Księgę przegląda się tylko i wyłącznie w budynku sądu. Księga nie ma prawa opuszczenia budynku, nawet na potrzeby postępowania sądowego w innym wydziale (sąd okręgowy rozpoznający apelację od wpisu, znajdujący się w innym budynku, nie ma dostepu do księgi wieczystej). Wyjątek – art. 7 ustawy migracyjnej, tylko wtedy księga może opuścić budynek. Skutkiem tego jest to, że nigdy nie można wnioskować o dowód z księgi wieczystej, bo sąd jej nie dostanie, chyba że cały skład sędziowski tam się uda albo wyznaczy sędziego delegowanego, ale przecież sąd może dostać odpisy, kserokopie itp. Przeglądanie ksiąg wieczystych nie podlega reglamentacji. Księga wieczysta ma postać książeczki wg wzoru ustalonego w rozporządzeniu bądź w prowadzona przy wspomaganiu komputera (to nie jest księga informatyczna !!!). Księga tradycyjna jest namacalna, ma swoje akta, do których wszywa się wnioski i dokumenty dotyczące tej księgi wieczystej. Pełna jawność dotyczy księgi, ale już niekoniecznie akt księgi wieczystej. Księga prowadzona przy pomocy komputera jest wirtualna, jest tylko w systemie, nie mamy tutaj substratu, w archiwum przechowywane są jej akta.